“Nhân chứng sống” kể chuyện 10 trinh nữ Ngã ba Đồng Lộc

Thời gian có thể khiến cho người ta quên đi bao nhiêu ngã ba trong cuộc đời, nhưng khó có ai một lần đi qua, nghe câu chuyện ám ảnh này mà có thể quên được Ngã ba Đồng Lộc.

Mang trong mình lòng yêu nước sôi sục và trái tim trẻ đầy nhiệt huyết, tiểu đội 4, Đại đội 552 là nơi 10 cô gái ngã ba Đồng Lộc đã cùng tụ họp lại và cùng kề vai thực hiện nhiệm vụ. Họ chiến đấu với tâm thế của những cô gái mười tám, đôi mươi: “Những tuổi 20 làm sao không tiếc/Nhưng ai cũng tiếc tuổi 20 thì còn chi tổ quốc”.

Những trận mưa bom ở ngã ba Đồng Lộc dường như đã quá quen thuộc, nhưng gạt nỗi sợ hãi, những người thanh niên can đảm “máu đỏ, da vàng” vẫn vùng lên dưới lớp đá bụi mà tiếp tục công việc bảo vệ cho con đường ra tiền tuyến. Thế nhưng, ai có thể ngờ, ngày hôm ấy, trong khoảnh khắc ấy, bất ngờ một tiếng bom kinh hoàng xé tan bầu trời, rung chuyển mặt đất đã vang lên. Và khi đến nơi quả bom vừa nổ, người ta chỉ thấy một hố bom sâu hoắm, một vài chiếc xẻng, cuốc vǎng ra nhưng không còn thấy một ai, không nghe thấy tiếng của bất cứ một người nào. Cả 10 cô gái trẻ đã hy sinh… Cái chết bất ngờ ấy là nỗi đau, nỗi mất mát quá lớn với những người ở lại, và cho đến hơn 50 năm sau, những câu chuyện bàng hoàng phía sau đó mới được tiết lộ. Vậy bí mật được che giấu đằng sau chuyện đẫm máu và nước mắt ấy là gì?

Những năm tháng chiến tranh chống Mỹ ác liệt, mọi con đường từ Bắc vào Nam đều phải đi qua Ngã ba Đồng Lộc. Ngã ba huyết mạch này có diện tích khoảng 50ha nằm gọn trong một thung lũng hình tam giác, hai bên là đồi núi trọc, giữa là con đường độc đạo, đây cũng là giao điểm của Quốc lộ 15A và tỉnh lộ 2 thuộc địa phận xã Đồng Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh. Chính vì sự hiểm yếu và quan trọng đó mà không quân Mỹ liên tục tập trung nhiều máy bay thả bom đánh phá Đồng Lộc nhằm cắt đứt đường tiếp tế, chi viện của người dân miền Bắc cho chiến trường miền Nam.

Những năm 1964-1972, nơi đây bị đánh phá liên tục, đặc biệt năm 1968 là ác liệt nhất. Từ tháng 4 đến tháng 10/1968, ngã ba Đồng Lộc phải hứng chịu gần 50.000 quả bom các loại, bình quân mỗi mét vuông đất nơi đây gánh trên 3 quả bom. Mặt đất bị biến dạng, đất đá cày đi xới lại.

Ngã ba Đồng Lộc tưởng như không có một bóng cây, ngọn cỏ nào có thể mọc nổi. Vậy nhưng, ngày đêm trên đoạn đường này vẫn có hàng nghìn người làm nhiệm vụ thông suốt giao thông, đảm bảo an toàn cho người và hàng hóa chi viện vào chiến trường miền Nam.

Trong đó, tiểu đội 4 thuộc Đại đội 552, Tổng đội Thanh Niên Xung Phong 55 Hà Tĩnh do chị Võ Thị Tần làm Tiểu đội trưởng là đơn vị làm việc thường trực tại Ngã ba Đồng Lộc, chịu trách nhiệm san lấp hố bom ở đoạn đường này để không đứt mạch giao thông nối hậu phương với tiền tuyến. Bình thường, tiểu đội hoạt động về đêm để lấp hố bom mà máy bay đã bắn phá vào ban ngày.

Với khẩu hiệu “máu có thể chảy, tim có thể ngừng nhưng mạch máu giao thông không bao giờ tắt”, do đó, mưa bom, bão đạn cũng không thể làm khuất phục ý chí anh hùng của lực lượng thanh niên xung phong.

Tinh thần ấy được thể hiện rất rõ trong bức thư gửi mẹ đầy xúc động của Tiểu đội trưởng Võ Thị Tần: “Mẹ ơi, ở đây vui lắm mẹ ạ, ban đêm chúng nó thắp đèn để chúng con làm đường, còn ban ngày chúng mang bom giết cá để chúng con cải thiện. Bom đạn của chúng có thể làm rung chuyển cả núi rừng nhưng không thể làm rung chuyển những trái tim của chúng con. Mẹ ơi, thời gian này mặc dù địch đánh phá ác liệt nhưng bọn con vẫn tập được nhiều bài hát mới. Cuốn sổ tay mẹ mới gửi cho con dạo nọ đã gần hết giấy rồi, mẹ gửi thêm cho con ít giấy. Mới về thăm mẹ mà sao con thấy nhớ mẹ quá, mẹ nhớ giữ gìn sức khỏe và đừng lo cho con nhiều” …

Ngày hôm đó, tất cả họ cùng đi làm nhiệm vụ như thường nhật, nhưng rồi họ đã chẳng quay trở về nữa… Rốt cuộc, điều gì đã cướp đi sinh mạng của cả 10 cô gái ngã ba Đồng Lộc? Câu chuyện bí mật nào còn chưa được tiết lộ đằng sau trận mưa bom kinh hoàng ấy?

Chính xác là vào chiều ngày 24/7/1968, giống như mọi ngày, 10 nữ thanh niên xung phong thuộc Tiểu đội 4, Đại đội 552, Tổng đội 55, ra đường làm nhiệm vụ.

Hôm ấy, đường qua Đồng Lộc tắc xe, 40 xe bồn loại 4,8m3 chở xăng vào chiến trường đang nằm chờ đường ở bãi giấu xe. Đội nhận được lệnh trọng điểm ở khu vực địch vừa thả bom để san lấp hố bom, sửa chữa đường và hầm trú ẩn trong sâu rãnh thoát nước để nhanh chóng thông đường cho xe qua.

Sau khi nhận nhiệm vụ, các cô gái đến hiện trường gấp rút triển khai công việc mà không hề sợ hãi. Họ làm việc không ngơi tay, vừa cười, vừa nói, vừa í ới gọi nhau.

Hai đợt máy bay Mỹ quần đảo dội bom xuống hiện trường rồi bỏ đi, cả Tiểu đội an toàn, chị Tần cho san lấp hố bom xong đang giải lao. Đợt thứ ba có một tốp ba chiếc F105, F4H lao đến, chị Tần cho chị em ẩn nấp, lần này chúng không dội bom mà quần đảo mấy vòng rồi quay đầu ra biển Đông. Bỗng nhiên một trong ba chiếc lù lù quay lại. Tần hô chị em xuống hầm cấp tốc, Tần vào sau cùng. Tất cả nháo nhào lao vào hai chiếc hào dài vừa đào xong chưa có nắp đậy.

Bỗng bất ngờ trận bom thứ 15 trong ngày dội xuống Đồng Lộc. Một quả bom rơi sát miệng hầm, nơi 10 cô gái của tiểu đội 4, Đại đội 552 đang tránh bom. Một, hai phút, rồi năm phút trôi qua. Mặt đất mù mịt. Cả trận địa lặng đi rồi tiếng khóc vỡ òa. Lúc ấy là 16 giờ 30 ngày 24/7/1968.

Tất cả 10 cô gái Đồng Lộc ấy đã anh dũng hy sinh khi còn rất trẻ. Người nhỏ nhất là 17 tuổi, lớn nhất cũng chỉ 24. Các cô chưa một ai lập gia đình…

Khoảnh khắc kinh hoàng ấy dù đã đi qua rất lâu nhưng vẫn ám ảnh những nhân chứng sống. Gần nửa thế kỷ đã trôi qua, ký ức về 10 cô gái Thanh Niên Xung Phong còn vẹn nguyên trong tâm trí bà Nguyễn Thị Ý – người nấu nồi cháo cuối cùng cho 10 cô gái Thanh Niên Xung Phong ăn để đi làm nhiệm vụ. Đưa tay gạt nước mắt trên khuôn mặt nhăn nheo, bà Ý kể: “Ngày hôm đó, tôi đi chợ về nấu cho các cô một nồi chè ăn trước khi đi làm. Đến khoảng 2h chiều, các cô giặt đồ xong thì được điều đi san lấp hố bom. Khi các cô đi được một lúc thì nghe tiếng bom nổ rất lớn vọng về làng, tôi linh tính có chuyện gì đó không lành. Không ngờ đến gần 5 giờ chiều, có người tất tả chạy về báo tin với dân làng 10 cô hy sinh hết… 5/6 cô sống tại nhà tui hôm đó hy sinh hết, chỉ có o (cô) Thanh bị ốm nên ở nhà. Nghe mà rụng rời chân tay, tôi không bước nổi ra nơi 10 cô hi sinh”.

Là một cựu Đại đội trưởng Đại đội 552, ông Nguyễn Thế Linh (xóm Mai Long, xã Xuân Lộc) cũng nhớ như in về kí ức của 10 cô gái Thanh Niên Xung Phong 50 năm trước, ông kể: “Vừa kho dở nồi cá, nhận nhiệm vụ, các cô gái hăng hái lên đường… Bất ngờ tốp máy bay phản lực quay lại, bay từ trong ra, thả một loạt bom rơi đúng vào đội hình 10 cô gái. Các tiểu đội thanh niên xung phong đi sau chồm lên gào thét, nhân dân xóm Bãi Dĩa quanh đấy cũng lao ra gọi tên từng người. Khi đến nơi quả bom vừa nổ chỉ thấy một hố bom sâu hoắm, một vài chiếc xẻng, cuốc vǎng ra nhưng không còn thấy một ai, không nghe thấy một tiếng người.”

Bà Trần Thị Thao là người sống sót của tiểu đội 4. Bà kể hôm đó bà đi biểu diễn văn nghệ đón đoàn pháo binh từ đất Bắc vào. Về đến đơn vị, bà đọc được dòng chữ o Xuân ghi lại: “Thao ơi, mày đi văn nghệ về nhớ đóng cửa hầm cho tao với, hôm nay tao đi làm đấy”. Khi ấy, bà Thao vội vàng thay trang phục đi ra mặt đường, được nửa đường, máy bay Mỹ trút bom như giội lửa, đất trời rung chuyển, bà bị sức ép quật ngã. Bà bàng hoàng nhìn về phía các đồng đội của mình, tất cả họ bị chôn vùi trong đất. Bà gắng gượng chạy về báo với Đại đội trưởng Nguyễn Thế Linh: “A4 chết hết cả rồi” rồi gục xuống ngất đi.

Khi ấy, ngay lập tức ông Nguyễn Thế Linh ra lệnh cho đào tìm 10 cô gái. Cuộc tìm kiếm không hề đơn giản, và những điều khủng khiếp diễn ra khiến cho người chứng kiến phải đau xót, quặn thắt tim gan…

Sau hai tiếng đồng hồ vừa đào vừa khóc, lúc mặt trời khuất trên eo núi Trọ Voi, hoàng hôn bắt đầu buông xuống thì Trần Triện đào phải cán chiếc cáng và túi thuốc cấp cứu. Gỡ lên, đất vội tụt xuống để lộ mái tóc đen hiện ra. Bới nhẹ đất bồng lên được chị Võ Thị Tần, thân thể đang mềm, cơ thể còn ấm nhưng trái tim đã ngừng đập, mặt tím tái. Không ai bảo ai, tất cả đều ngã mũ nón: Thế là hết! Hàng trăm khối đất đá tung lên, lấp xuống, Tần nấp sau cùng không còn thì các người nằm trong làm sao sống nổi. Lần lượt bới lên 6 người ẩn nấp hầm ngoài cùng là chị Nguyễn Thị Xuân (Vĩnh Lộc), rồi đến chị Nguyễn Thị Nhỏ, Võ Thị Hà, Trần Thị Rạng và cuối cùng là chị Trần Thị Hường. Tất cả đã hi sinh, cơ thể còn nguyên vẹn, ấm nóng nhưng tim thì đã ngừng đập.

Đào tiếp hầm thứ hai vuông góc với hầm lúc nãy lại tìm thấy chị Dương Thị Xuân, Võ Thị Hợi và Hà Thị Xanh cũng đã tắt thở. Cả 9 người được đặt lên 9 cáng xếp một hàng ngang như khi còn sống Tiểu đội tập hợp.  Các chị đã vĩnh viễn nằm tại ngã ba huyết mạch Bắc – Nam này như họ đã chung một chiến hào lúc còn sống. 

Áo mưa rải ra cái bãi nghĩa địa, đưa các cô lên. Sau đó Thao lấy cái khăn ở trên đầu mà các o hay dùng rửa mặt đó, chậu nước đặt bên cạnh này, lau qua người, lau mặt thì mới nhận dạng được. Vì sức ép của bom, sức nặng của đất đá, có o thì lồi hai mắt ra, có o thì chảy máu mũi, o thì thâm tím, gãy sụm hết xương sống… dù thi thể thì vẫn nguyên.

Hồi ấy, mỗi nữ Thanh Niên Xung Phong đều có 1 cái khăn trùm trên đầu hoặc buộc ở đuôi sam tóc. Cái khăn ấy có thêu tên tuổi, nếu chết thì dễ nhận ra. Lúc chết, các o đều ở tư thế ngồi ôm cái xẻng đằng trước.

Máu, nước mắt và xác thịt hòa vào nhau. Dù đã tìm thấy thi thể của cả thảy 9 cô gái, nhưng cô gái cuối cùng là Hồ Thị Cúc –Tiểu đội phó thì vẫn không một hồi đáp. Những nỗ lực tìm kiếm ngày càng mỏng manh nhưng không một ai muốn bỏ cuộc. “Cúc ơi, em ở đâu?”!

Mãi sang ngày thứ 3, đồng đội mới tìm thấy chị Cúc trên đồi Trọ Voi, cũng ở trong căn hầm đó, do đất đá vùi sâu quá nên đồng đội không tìm ra nổi. Lúc tìm thấy chị trong tư thế ngồi, đầu đội nón, bên cạnh là cái cuốc, 10 đầu ngón tay bị bầm tím vì đang bới đất để tìm đường ra.

Hàng chục năm đã trôi qua, chiến tranh đã lùi vào quá khứ. Mảnh đất ngã ba Đồng Lộc năm xưa mang trên mình những hố bom chi chít, nơi chứa đựng những huyền thoại cao cả, linh thiêng giờ cây xanh đã mọc lên “hồi sinh” tọa độ chết.

Đồng Lộc hôm nay đã đổi thay, những con đường bạt ngàn nắng gió, những đồng ruộng thơm mùi lúa thẳng cánh cò bay, gió đại ngàn vẫn thổi, tiếng chuông ngân vang một góc trời. Nơi đó, có 10 cô trinh nữ đã hy sinh cho công cuộc đấu tranh để bảo vệ non sông, thống nhất đất nước… Tại phần mộ của 10 nữ thanh niên xung phong ở Ngã ba Đồng Lộc, có hai cây bồ kết mọc lên xanh tốt, cao hơn nhiều so với những cây thông, cây vú sữa bên cạnh. Trời nắng, bồ kết xòe tán tỏa bóng mát cho cả khu mộ…

THU TRANG (TH)

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *